Kopalnia „Wieliczka”

najstarsza na świecie czynna kopalnia soli kamiennej

Kopalnia soli w Wieliczce koło Krakowa pamięta jeszcze czasy średniowiecza, jest  jedną z najstarszych na świecie kopalni soli kamiennej na świecie. Jest to jedyny obiekt górniczy na świecie czynny bez przerwy od średniowiecza do chwili obecnej, pozwalający prześledzić rozwój techniki górniczej w poszczególnych epokach historycznych.

Wielicka kopalnia to około 300 km wyrobisk na 9 poziomach, z których pierwszy – poziom Bono – sięga na głębokość 64 metrów, zaś ostatni leży 327 metrów pod powierzchnią ziemi. Łączna długość chodników, łączących około 3000 wyrobisk (chodników, pochylni, komór eksploatacyjnych, jezior, szybów, szybików), przekracza 300 km. Kubatura zespołu wyrobisk to ok. 7,5 mln km³.

Trasa turystyczna ma 3 km, składa się z 20 komór znajdujących się na głębokościach od 64 do 135 metrów.

Historia

Najstarszy z dokumentów mówiący o kopalni to przywilej Kazimierza I z 1044 roku, w którym użyto nazwy „Magnum Sal”, co znaczy Wielka Sól (kopalnia w Bochni określana była jako mała kopalnia).

Pierwotną metodą wydobywania soli była metoda warzelnicza, polegającą na odparowywaniu wody. Początki eksploatacji soli kamiennej nie są znane. Prawdopodobniej w czasie pogłębiania studni solankowych natrafiono na złoże solne, które zaczęto wydobywać przy pomocy prymitywnych narzędzi.

O wartości tego surowca świadczyć może wprowadzony przez władających ówczesną Polską monopol na eksploatację oraz dystrybucję soli. Sól zużywano w dużych ilościach jak środek konserwujący mięso, masło. Był wykorzystywany w czasie garbowania skór, a także przy produkcji prochu strzelniczego.

Najstarszą zlokalizowaną dziś częścią kopalni, w której odbywało się wydobywanie soli metodami górniczymi, jest szyb Goryszowki, pochodzący z drugiej połowy XIII w.

Ogromne koszty inwestycji górniczych ponoszone były przez osoby prywatne. Przedsiębiorca taki zajmował się werbowaniem fachowców do pracy w kopalni, pokrywał koszty poszukiwania i głębienia szybów. Jednak w przypadku odkrycia złoża przechodziło ono na własność monarchy. Król od tego czasu stawał się zarządcą złoża, w zamian za co spłacał w ratach poniesione przez przedsiębiorcę koszty, gwarantował mu także wieczysty czynsz, prawo do jednorazowego wydobycia określonej ilości soli oraz funkcję kierownika technicznego w administracji kopalni.

W XIV wieku żupy solne dały ponad 30% wszystkich dochodów do skarbu państwa. Z żup utrzymywany był dwór królewski, członkowie rodziny królewskiej, osoby szczególnie zasłużone dla kraju. Z dochodów tych opłacano także utrzymanie zamków strażniczych na szlakach handlowych. Król Kazimierz Wielki w całości sfinansował budowę Akademii Krakowskiej z dochodów z kopalni soli. Późniejsi władcy także nie szczędzili na jej rzecz datków. W 1368 roku Kazimierz Wielki wydaje ustawę zwaną Statutem Kazimierzowskim, w którym zawarte są zasady działalności Kopalni. Określał on prawa i obowiązki poszczególnych urzędników oraz pracowników, zasady rozliczeń produkcji ze skarbem państwa, płace oraz ceny zbytu soli. Specjalnie powołane komisje sprawdzały stan podziemnych wyrobisk, budynków. Ponadto kontrolowały prawidłowość rozliczeń ze skarbem, wydawały zalecenia i wskazówki w postaci obowiązujących instrukcji.

Na przełomie wieków XIV i XV roboty eksploatacyjne i transport podziemny odbywały się sposobem ręcznym. Sól wyciągano z szybów linami za pomocą wałów linowych poruszanych siłą mięśni. Z biegiem czasu zastąpiono je kołami drabinowymi osadzonymi na wale linowym, które obracane były pod ciężarem deptaczy chodzących po szczeblach koła. W połowie XV wieku zastosowano kierat konny. Wprowadzanie kolejnych udogodnień technicznych miało pozytywny wpływ na wielkość wydobycia, a co za tym idzie na zyski z kopalni. W drugiej połowie XV wieku dochody z kopalni pozwoliły na rozbudowę zamku Wawelskiego. Rozpoczęto też poszukiwania zasobniejszych złóż soli na większych głębokościach dzięki wprowadzeniu nowych metod eksploatacji.

Do XVI wieku kopalnia wielicka stała się  jednym z największych przedsiębiorstw ówczesnej Europy. W XVI wieku odkryto lecznicze właściwości soli. Miała ona leczyć, po zmieszaniu z innymi substancjami, ukąszenia węża, wypryski, wrzody, podagrę, anginę oraz inne schorzenia.

Wraz z pierwszym rozbiorem Polski w 1772 roku dobiegła końca królewska gospodarka w kopalni. Nowy porządek wkracza także do kopalni soli. Zmienia się sposób zarządzania przedsiębiorstwem, a także wprowadzone zostają nowe metody wydobycia. Dokonuje się mechanizacja robót dołowych – wiertarki pneumatyczne w miejscu ręcznych, młyn solny oraz parowa maszyna wyciągowa. Zorganizowane zostały warsztaty naprawcze oraz stolarnia. Zmienia się także samo miasto. Ma miejsce jego rozbudowa, uruchomienie elektrowni oraz połączenia kolejowego z Krakowem.

Od 1826 roku w Wieliczce rozpoczyna się leczenie kąpielami solankowymi. W 1839 roku powstaje zakład kąpielowy leczący 36 schorzeń, między innymi tak skrajne przypadłości jak katar, niepłodność, histerię. W ciągu 20 lat z kąpieli solankowych skorzystało ponad 3 tysiące osób. Wszystko za sprawą lekarza Feliksa Boczkowskiego, założyciela uzdrowiska, które jednak po jego śmierci w 1855 roku upadło.

W XX wieku, w roku 1912 uruchomiono na powierzchni zmechanizowaną warzelnię, którą w 2003 roku zastąpiono nowoczesnym zakładem utylizacji wód solnych. W okresie międzywojennym zaplecze techniczne kopalni nadal się rozwijało. Kopalnia zaczęła też wtedy pełnić funkcję turystyczną oraz leczniczą. Ta ostatnia została przywrócona w 1958 roku z inicjatywy prof. Mieczysława Skulimowskiego. Zaczęto leczyć astmę oskrzelową, zapalenie oskrzeli oraz katar alergiczny. Sanatorium to funkcjonuje do dziś. Z końcem lat 50-tych XX wieku rozpoczęto zabezpieczanie kopalni, zwłaszcza jej tras turystycznych przed niszczącymi ruchami górotworu. Prace te finansowane były z funduszy Ministerstwa Kultury. a następnie z Funduszu Ochrony Zabytkowej Kopalni Wieliczka. W 1951 roku powstało Muzeum Żup Krakowskich. W 1976 roku wpisana została do krajowego rejestru zabytków.  Dwa lata później została wpisana przez UNESCO na pierwszą Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego. W 1989 wpisana także na Listę Światowego Dziedzictwa w Zagrożeniu. Jako najstarszy zakład przemysłowy w Polsce od 1994 nosi tytuł pomnika historii Polski.

Rozwój turystyki

Początkowo, w XIV wieku, sekrety kopalni ujawniane były wyłącznie uprzywilejowanym gościom na dworze królewskim. Podziwiana była jako zakład produkujący sól, a później także jako podziemny labirynt komór i korytarzy.

Pierwsze wycieczki turystyczne do kopalni rozpoczęły się pod koniec XV wieku. Zwiedzanie kopalni było dane tylko nielicznym, uprzywilejowanym osobom.

Najintensywniejszy rozwój Wieliczki jako ośrodka turystycznego miał miejsce w XVI wieku. Wejście do kopalni odbywa się szybem Seraf wybudowanym w 1442 roku, posiadającym drewniane schody. Wnętrza kopalni były jednak udostępnione jedynie dla elit, przedstawicieli klas wyższych posiadających zezwolenie króla.

W 1744 roku wybudowano szyb Leszno, co w znaczący sposób usprawniło zwiedzanie kopalni. W ostatnich dekadach XVII wieku kopalnię zwiedzało kilkadziesiąt osób miesięcznie, co potwierdzają zachowane księgi pamiątkowe.

W księdze pamiątkowej z okresu przełomu stuleci XVIII i XIX możemy znaleźć nazwiska: cara Aleksandra I, cesarza Franciszka I, Johanna Wolfganga Goethe, Fryderyka Chopina, Jana Matejki, Dymitra Mendelejewa, Bolesława Prusa, Henryka Sienkiewicza i wielu innych znanych postaci kultury i polityki.

Na początku XIX wieku liczba zwiedzających wynosiła już ponad 100 tygodniowo. Dodatkowo do rozkwitu turystyki solnej przyczynili się Austriacy, którzy kopalnię reklamowali jako jeden z najwspanialszych obiektów turystycznych monarchii. Wtedy też udostępniono turystom kilka zabytkowych komór na pierwszym poziomie. Stopniowo zwiększano liczbę wnętrz wchodzących w skład trasy turystycznej. Trasa przeznaczona dla zwiedzających była bardzo dobrze naświetlona. W komorze „Michałowice” wisiał potężny żyrandol z kryształków soli oświetlony 300 świecami, puszczano też sztuczne ognie i oświetlano bardziej widowiskowe fragmenty wyrobisk, zaś na trasach górnicy oświetlali przejścia pochodniami. Na trasie przewidziano wiele atrakcji: most nad przepaścią, przepłynięcie jeziora solankowego, opuszczanie na linie górników, słuchanie echa wystrzału z pistoletu. Można tez było tańczyć w sali balowej w komorze „Łętów”, obejrzeć występ „Wesela Krakowskiego”. W komorach i chodnikach znajdowały się liczne pomniki, tablice, portale czy obeliski. Chcąc dogodzić turystom wprowadzono także przejażdżkę ozdobnymi wagonikami kolejki konnej po 2,5 kilometrowej trasie.

W XX wieku wprowadzono kolejną atrakcję turystyczną – kaplice błogosławionej Kingi o wysokości 10 m, długości 54 m i szerokości 15 m. Na jej ścianach przedstawione są płaskorzeźby ze scenami biblijnymi rzeźbione przez górników-rzeźbiarzy. Oświetlenie stanowią żyrandole z soli kryształowej. W XX wieku rozpoczęła się kampania reklamowa kopalni prowadzona w czasopismach oraz wydawnictwach kalendarzowych. Określa się też regulamin zwiedzania, ceny, dni i godziny udostępnienia kopalni dla zwiedzających a także oferta fotografa robiącego zdjęcia zwiedzającym grupom. W okresie międzywojennym turystyka przeżywała rozkwit. Niemal całkowite zaprzestanie działalności turystycznej miało miejsce w czasie II wojny światowej. Wtedy to kopalnia udostępniona była jedynie dostojnikom niemieckim oraz niewielkiej liczbie osób cywilnych. Po zakończeniu wojny ruch turystyczny w kopalni został przywrócony i do końca 1945 roku kopalnię odwiedziło 10 tysięcy osób.

W 1955 roku liczba turystów osiągnęła 200 tysięcy. Tak duży ruch turystyczny przyczynił się do niszczenia obiektu. Kopalnia nie posiadała jednak własnych środków, które mogłaby przeznaczyć na remont trasy turystycznej. W latach 1959 – 1964 kopalnia otrzymuje pomoc finansową pomoc od instytucji rządowych. Z pieniędzy tych sfinansowano bieżące remonty, a trasy wyposażono w instalację elektryczną oraz wentylację w wyrobiskach zabytkowych. Zabezpieczono 16 zabytkowych komór. Przy okazji remontu rozbudowano infrastrukturę turystyczną – nowe kasy biletowe, punkt sprzedaży pamiątek, sprawniejsza obsługa ruchu turystycznego. Skutkuje to systematycznie zwiększającym się ruchem turystycznym. W połowie lat 70-tych XX wieku Wieliczkę zwiedziło 750 tys turystów w ciągu roku. Po raz kolejny Wieliczka przestała przyjmować turystów po wprowadzeniu w Polsce stanu wojennego w 1981 roku. Dopiero w kolejnych latach ruch turystyczny został przywrócony, i już w latach 1984-1986 osiągnął 600 tysięcy turystów rocznie. W latach 1988-1989 rozpoczęto remont szybu Daniłowicza, co spowodowało kolejny przestój w obsłudze ruchy turystycznego.

W roku 1992 miał miejsce katastroficzny wyciek wód do wyrobisk kopalni. W następstwie tego wydarzenia postanowiono przyspieszyć i zintensyfikować prace zabezpieczające kopalnię przy całkowitym zaprzestaniu wydobycia soli. Przyszłości kopalni upatruje się już nie w wydobyciu cennego niegdyś surowca, ale w turystyce oraz działalności usługowej. Obecnie 3-kilometrową trasę w kopalni soli w Wieliczce odwiedza rocznie ponad milion turystów.

Atrakcje kopalni soli "Wieliczka"

Właściwości lecznicze

W kopalni panuje unikalny mikroklimat. Przy stałej temperaturze ok 9-12oC cechuje ja duża wilgotność i zawartość chlorku sodu. Stałe jest też ciśnienie, jonizacja, promieniowanie świetlne, wysoka zawartość manganu, magnezu i wapnia w powietrzu. Z tego względu w komorze „Jezioro Wessel” na głębokości 135 metrów organizowane są turnusy rehabilitacyjne dla osób ze schorzeniami schorzeniami górnych dróg oddechowych.

Komora Mikołaja Kopernika

Powstała przed 1785 roku po wyeksploatowaniu bryły soli zielonej. Umieszczono w niej rzeźbę solna Mikołaja Kopernika, który był najprawdopodobniej jednym z odwiedzających kopalnię. Twórcą rzeźby jest Władysław Hapek. Powstała ona w 1973 roku, dla upamiętnienia 500 rocznicy urodzin astronoma.

Kaplica św. Antoniego

Jest to najstarsza zachowana kaplica podziemna, która powstała pod koniec XVII wieku. Odprawiano w niej msze dla górników, pierwsza odbyła się w 1698 roku. Składa się z prezbiterium, ołtarza oraz przedsionka. Cechuje ją styl barokowy. Umieszczone są w niej liczne rzeźby wykonane z soli, które jednak na skutek oddziaływania wilgoci niszczeją. Figury Chrystusa Ukrzyżowanego, Matki Boskiej z Dzieciątkiem oraz figura św. Antoniego znajdują się w ołtarzu głównym, zaś po bokach rzeźba św. Stanisława ze Szczepanowa i św. Klemensa. W prezbiterium można oglądać figury Augusta II Sasa, Chrystusa Ukrzyżowanego, Matki Boskiej, św. Marii Magdaleny, św. Jana. W nawie znajdują się dwa boczne ołtarze: św. Piotra z Alkantry oraz św. Kazimierza. Od nawy oddzielone za pomocą balustrady są: ambona oraz  postacie świętych Franciszka, Dominika, Piotra, Pawła.

Podszybie Kunegunda

Powstało w 1829 roku i łączy komorę Kazimierza Wielkiego z poziomem II wyższym. Obserwować można w nim różnorodne formy wtórnej krystalizacji solnej: stalaktyty, stalagmity i in. Charakterystyczne są dla podszybia liczne figurki krasnoludków w pozach dawnych górników.

Komora Józefa Piłsudskiego

Powstała w XIX wieku. Dzieli się na dwie części połączone tunelem. Od 1997 roku w komorze znajduje się pomnik Marszałka Polski, będący dziełem Stanisława Anioła. Gdy dno wyrobisk zalane było wodą turyści mogli przemieszczać się przez tunel tratwą. W XIX wieku nad brzegiem solnego jeziora ustawiono rzeźbę patrona tonących św. Jana Nepomucena.

Kaplica św. Kingi

Kaplica ta zwana jest także podziemnym kościołem, ze względu na trwającą w niej ponad 100 la modlitwę pracowników wielickiej kopalni, pielgrzymów, turystów. Znajdują się w niej relikwie św. Kingi. Jest to największa podziemna świątynia. Znajduje się ona 101 metrów pod ziemią, ma długość 54 m, szerokość 18 m oraz wysokość 12m. Posadzka wyrzeźbiona jest w jednolitej solnej bryle. Żyrandole z solnych kryształów zawieszone są 12 metrów pod sufitem. Płaskorzeźby w kaplicy ilustrują wydarzenia z Nowego Testamentu. Znajduje się tutaj także ponad 100-letnia szopka. Na ołtarz główny składa się rzeźba św. Kingi jako centralna oraz boczne – św. Józefa oraz św. Klemensa. Ołtarz wyrzeźbił górnik Józef Markowski. W 1999 roku w kaplicy umieszczono solny pomnik Jana Pawła II, dłuta Stanisława Anioła, górnika – rzeźbiarza. W kaplicy odbywają się msze z okazji imienin św. Barbary oraz św. Kingi, a także pasterki.

Komora Stanisława Staszica

Ma ona wysokość 50 m i jest najwyższą komorą w kopalni. Powstała na przełomie XIX i XX wieku. W czasie II wojny światowej hitlerowcy zorganizowali w niej montażownie części do samolotów. Znajduje się w niej popiersie Stanisława Staszica.

Komora Warszawa

Sala ta ma długość 54 m, szerokość 17m i wysokość 9m i z powodu swoich wymiarów przeznaczona jest do celów rozrywkowych. Odbywają się tutaj uroczystości górnicze, zawody i imprezy sportowe, koncerty muzyczne oraz bale.

Godziny otwarcia

Kopalnia jest czynna w okresiew godzinachza wyjątkiem dni:

Ceny biletów (zwiedzanie wyłącznie z przewodnikiem)

Turyści indywidualni:

• zwiedzanie z przewodnikiem polskim
  • ulgowy: 30/31 zł
  • pełny: 45/46 zł
  • bilet rodzinny (dwie osoby dorosłe i dwójka dzieci w wieku 4-16 lat): 120/123 zł
• zwiedzanie z przewodnikiem obcojęzycznym
  • ulgowy: 46/48 zł
    
  • pełny: 61/63 zł

Grupy zorganizowane:

• ulgowy: 22 zł
  
• pełny: 37 zł
• przewodnik
  • język polski: 175zł
  • język obcy (angielski, niemiecki, francuski): 265 zł

Czas zwiedzania trasy turystycznej - ok. 1,5 godz.

Czas zwiedzania ekspozycji muzealnej - ok. 1 godz.

Añade tu comentario

Su opinión

Comparte tus pensamientos

Tu apodo:
Título:
Tu comentario:

Calificación:

 

Nadie ha dado todavía una opinión. Si quieres compartir tus propias impresiones, recomendar el objeto o para advertir a alguien por favor describir aquí.

El come2europe.eu los editores no asumir la responsabilidad de las declaraciones de los Netizens publicados en el servicio de sitios web, y se reserva el derecho a corregir, reducir o eliminar los comentarios que contengan prohibida por la ley, también reconoció ofensivamente o infringir las normas de contenido social en contra de su voluntad